Borderline (BPD) – nazywane także „osobowością z pogranicza” – to zaburzenie, charakteryzujące się chwiejnością emocjonalną, która może znacząco utrudniać codzienne funkcjonowanie zarówno osobie zaburzonej, jak i jej otoczeniu. Osoby z Borderline niejednokrotnie odczuwają silny lęk przed odrzuceniem (wyobrażonym bądź rzeczywistym) oraz uczucie pustki, co prowadzić może do szeregu autodestrukcyjnych zachowań. Jak rozpoznać Borderline, z jakimi codziennymi wyzwaniami zmagają się chorzy oraz jakie mity warto obalić, aby ułatwić im funkcjonowanie w społeczeństwie?

Objawy Borderline – na co zwrócić uwagę?

Do najważniejszych symptomów zaburzenia osobowości Borderline (BPD) należą intensywne wahania nastroju, silny lęk przed odrzuceniem, impulsywność, częste wybuchy gniewu, wchodzenie w niestabilne, intensywne relacje romantyczne, chroniczne uczucie pustki. Osoby z Borderline posiadają niestabilny obraz samego bądź samej siebie – brak im celu w życiu, a próby zagłuszania pustki, jaką odczuwają, mogą kończyć się skrajnie nieodpowiedzialnymi zachowaniami: przypadkowymi zbliżeniami, samoookaleczeniami, nierozsądnym wydawaniem pieniędzy, sięganiem po używki, a nawet próbami samobójczymi. W stresie – u osoby z zaburzeniami Borderline – mogą pojawić się też myśli urojeniowe oraz uczucie oderwania od rzeczywistości. Diagnozę Borderline stawia specjalista zdrowia psychicznego na podstawie obserwacji, wywiadu klinicznego i kwestionariuszy – a sama w sobie diagnoza opiera się na rozpoznaniu przynajmniej 5 z 9 kryteriów (między innymi niestabilności emocjonalnej, lęku przed porzuceniem i impulsywności).

Borderline – jakie wyzwania z sobą niesie?

Zaburzenie osobowości Borderline to szereg konkretnych wyzwań, z jakimi musi mierzyć się zarówno osoba chora, jak i jej otoczenie – bliscy, znajomi, przyjaciele. Ze względu na doświadczanie bardzo silnych, a przy tym szybko zmieniających się emocji – osoby z Borderline mogą mieć trudność z wejściem w zdrową, bezpieczną i długotrwałą relację. Osoba z BPD niejednokrotnie próbuje wpływać na innych – na przykład poprzez okaleczanie samej czy samego siebie. Samookaleczanie pełni wówczas funkcję regulatora emocji lub kary dla siebie lub kogoś bliskiego. Lęk przed odrzuceniem, poczucie notorycznej pustki, chwiejna tożsamość i impulsywność, która wiążę się z nagłą zmianą planów czy sięganiem po używki to tylko kilka z wielu wyzwań, które dotykają osoby z Borderline każdego dnia. Czy życie z BPD musi jednak być tak trudne jak mogłoby się wydawać? Jak się okazuje – nie. Połączenie skutecznej terapii z leczeniem farmakologicznym może zapewnić zadowalające efekty – pod warunkiem, że zadbamy o regularność. Co więcej, pomocne na co dzień mogą okazać się narzędzia do pracy własnej: oddechowe techniki regulacji, dbałość o rutynę dnia, ograniczenie używek czy próby rozpoznania emocji zanim eksplodują.

Jakie są najbardziej krzywdzące mity o Borderline?

Wokół zaburzeń osobowości – nie tylko BPD – narosło wiele mitów, które czas obalić (zarówno dla komfortu osób chorych, jak i ich najbliższych osób). Mimo rosnącej świadomości na temat chorób i zaburzeń natury psychicznej, niestety wciąż wiele osób wiąże Borderline z desperacją manipulacją, diagnozą-wyrokiem, toksycznością. Osoby chore kojarzą się też z ciągłym samookaleczaniem, nadmierną przesadą oraz brakiem możliwości stworzenia szczęśliwego, spokojnego oraz długiego związku. Jak się jednak okazuje – podchodząc do Borderline z wiedzą i zrozumieniem szybko przekonamy się, że osoby z BPD, jak każdy z nas, potrafią kochać i chcą tworzyć stałe, stabilne relacje. Nie każda osoba zaburzona sięga też po samookaleczanie, a manipulacje niejednokrotnie okazują się być próbą walki z bólem i poczuciem pustki. Gdy spojrzymy na Borderline jak na zaburzenie, którego sednem nie jest brak uczuć, a ich nadmierna ilość – łatwiej będzie nam zrozumieć z czym na co dzień mierzą się osoby z BPD.

Jak wspierać osobę z Borderline?

Osoby znajdujące się w najbliższym otoczeniu chorego z BPD często zastanawiają się jak małymi, codziennymi zachowaniami mogą wspierać jego walkę z BPD. Do najpopularniejszych metod regularnego ułatwiania funkcjonowania osoby z Borderline należą:

• „wychwytywanie” emocji przed ich wybuchem i nazywanie ich,

• regulowanie emocji poprzez pracę z oddechem, wzięcie zimnego prysznica, intensywny ruch (na przykład dynamiczny spacer),

• brak działania w silnych emocjach (gdy osoba z Borderline czuje, że emocje zbliżają się do punktu kulminacji, nie powinna podejmować w tym czasie żadnych ważnych decyzji – odkładając je na później),

• dawanie świadomości osobie zaburzonej, że jest się obok niej, rozumie, akceptuje – to bardzo ważne w kontekście lęku przed odrzuceniem,

• znalezienie „zamienników” samookaleczania – w zależności od osoby mogą być to inne rzeczy, jednak w każdym przypadku sprawianie sobie bólu gumką recepturką na ręce jest znacznie lepsze niż sięganie po ostre narzędzia,

• pójście na terapię – to jeden z najważniejszych kroków na drodze do poprawy jakości swojego życia z BPD, którego nie warto odkładać na później.

Pamiętajmy, że pójście na terapię w celu zdiagnozowania się to dopiero początek drogi – najistotniejsza pozostaje systematyczność terapii (minimum 1 spotkanie tygodniowo). W przypadku kryzysu zaleca się zwiększenie ilości spotkań w zależności od potrzeb konkretnej osoby.

Davis, R. Millon, T. (2005). Zaburzenia osobowości we współczesnym świecie. Instytut Psychologii Zdrowia. Polskie Towarzystwo psychologiczne. Warszawa.

Lingiardi, V. McWilliams, N. (2019). PDM-2 Podręcznik diagnozy psychodynamicznej. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego. Kraków.